916 / 1510 - در بخارا ظاهر شد . يكى از نخستين نسخه‌هايى كه در اينجا توليد گشت ، خمسه نوائى موجود در كتابخانه عمومى لنينگراد ( درن ، شماره 559 ) بود كه اكثر نگاره‌هاى آن داراى سبك كهن نيمه قرن پانزدهم بود « 1 » ؛ ولى در يكى ازاين نگاره‌ها يعنى نگاره « مجنون و حيوانات وحشى در بيابان » مىتوان تأثير مكتب متأخر هرات را مشاهده كرد . چهار نگاره از نگاره‌هاى نسخه مهر و مشترى نوشته عصار به تاريخ 1523 م . - كه اكنون در نگارخانه هنرى فرير واشنگتن محفوظ است « 2 » - به درجه كاملى از تركيب‌بندى هنرى دست يافته است . اين نگاره‌ها نشاندهنده گرايشى از سبك ساده‌گرا و غيرساختارى است كه از ويژگيهاى اين مكتب بود . در اينجا رشتهء رنگ‌پردازى مكتب هرات - كه داراى رنگمايه روشن بود - به كار گرفته شد ، امّا در آنها درختان شكوفه‌زده با رنگ‌آميزى روشن كاملا مشهود است . چيزى نگذشت كه چهار نگاره در بهارستان جامى موجود در بنياد گلبنكيان در ليسبون « 3 » و منسوب به بهزاد توليد شد كه پيوندهاى نزديكى با سبك خمسه نظامى سال 5 - 1494 م . داشت . در پى دومين غارت شهر هرات در سال 1528 م . توسط ازبكان ، مهاجرت هنرمندان ازاين شهر بار ديگر اتفاق افتاد ، ليكن به نظر مىرسد كه مكتب بخارا تا زمان سلطنت عبد العزيز بهادر ( 57 - 946 / 50 - 1539 ) كه پشتيبان بزرگ هنر كتاب‌آرايى بود و نسخه‌هاى خاص سلطان حسين بايقرا را تحسين مىكرد به اوج رسيده باشد . عبد العزيز نگاره‌هايى را براى ضميمه به نسخه‌هايى كه بين سالهاى 1492 م . و 1514 م . به وسيله خوشنويسان مبرز هرات تحرير شده بود « 4 » و نيز توليد كتابهايى را با كيفيت زيبا و تزيين طلايى حواشى آنها ، ازجمله بوستان سعدى ( تحرير توسط ميرعلى هروى در سال 1542 م . كه امروزه در بنياد گلبنكيان است « 5 » ) سفارش داد . عبد الله و محمود مذهّب نقاشان چيره‌دست دربار عبد العزيز ، چندين نگاره ازاين نسخه را امضاء كرده‌اند . يكى از اين نگاره‌ها مستقيما از بوستان سال 1488 م . قاهره مايه گرفته و حال آنكه سرلوح دو صفحه‌اى ( با رقم محمود ) بهارستان جامى سال 1547 م . مستقيما از نسخه همان اثر در مجموعه گلبنكيان و سرانجام از ظفرنامه بالتيمور اقتباس شده است . بنابراين نقاشان دربار بخارا سنت مكتب هرات زمان سلطان حسين را به مدت دو نسل زنده نگهداشتند . آنان همچنين اصيل بودند ؛ و يكى از زيباترين آثار محمود نگاره دو صفحه‌اى مخزن الاسرار نظامى موجود در كتابخانه ملى ( ضميمهء

--> ( 1 ) - دياكونوا و گوزليان ، Sredneaziatskie miniadtyary ، تصاوير 7 ، 8 . ( 2 ) - همه نگاره‌ها در بينيون ، نقاشى نگارگرى ايران ، تصاوير LXXIX - LXXX آمده است . ( 3 ) - SPA ، ص 544 ؛ بنياد گلبنكيان : نمايشگاه هنر اسلامى ، شماره 122 . ( 4 ) - رابينسون ، « يك نسخه غيرچاپى » ، ص 231 . ( 5 ) - بنياد گلبنكيان : نمايشگاه هنر اسلامى ، شماره 123 .